Tregimi i Hatemes
Një grup prej 320 personash u nisën për Haxh, me ta edhe Hatem Asamm, që me vete kishte veç rrobat e trupit. Kur arritën në Rej, një tregtar atje i pranoi në konak, e në mëngjes, ju tha:
– Në këtë qytet është një fakih i sëmurë, po shkoj ta vizitoj. Nëse dëshironi, mund të vini edhe ju; e Hateme tha:
– Të vizitosh të sëmurin është sevap, e të shikosh fytyrën e fakihut është ibadet – nëse pranoni, po vij edhe unë. U nisën bashkë, e i sëmuri ishte kadia i qytetit, Muhammed b. Mukatil. Kur mbërrijtën, panë një pallat të mrekullueshëm, e Hateme me habi tha në vete: “Alimit do t’i mjaftonte një shtëpi modeste…”. Kur i pranuan brenda, Hateme pa hollin e dekoruar me luks, e u habit edhe më shumë. I pranuan në dhomën e fjetjes, dhe e panë kadinë shtrirë në shtrat të butë, e shërbëtori e freskonte. Tregtari u ul afër tij dhe e pyeti për shëndet, e Hateme qëndroi në këmbë. Kadia i dha shenjë të ulet, por Hateme nuk pranoi. Atëherë kadia e pyeti:
– A keni ndonjë kërkesë?; e Hateme tha:
– Po, kam një pyetje për ju.
– Atëherë pyet; tha kadia, por Hateme i tha:
– Ngrihu e ulu në shtrat, pastaj të pyes. Kadia u ul, e Hateme e pyeti:
– Nga kush mësove ti?
– Unë nga dijetarët e mëdhenj, e ata nga as’habët e Resulallahut, s.a.v.s..
– E as’habët nga kush mësuan?
– Nga Resulallahu, s.a.v.s.
– E Resulallahu (a.s.)?
– Nga Xhebraili, e Xhibrili (a.s.) nga Allahu Teala; tha kadia, e Hateme prapë e pyeti:
– Në diturinë e cila prej Allahut Teala, përmes Xhebrailit, mbërriti te Resulallahu, s.a.v.s., prej Resulallahut a.s., te as’habët r.a., prej as’habëve te dijetarët e mëdhenj k.s., e prej tyre te ti – e, a mos mësove ti në ato dituri se ai që posedon
shtëpi më të madhe dhe më të zbukuruar është më i dashur për Allahun?
– Joo!; tha i sëmuri – Përkundrazi! Mësova se ai që ia kthen fytyrën kësaj bote, drejtohet kah ahireti, u ndihmon të varfërve dhe përgatitet për ahiret, ai është më i dashur për Allahun.
– Atëherë, kujt iu përshtate ti? Resulallahut s.a.v.s., as’habëve të tij dhe salihëve, apo Faraonit dhe Nemrudit, i cili i pari e filloi ndërtimin me gëlqere e tullë?; i tha Hateme, dhe vazhdoi:
– O dijetarë të këqij! Kur xhahilët e dhënë pas kësaj bote ju shohin juve, thonë: “Kur dijetarët janë kështu, pse ne të mos kërkojmë edhe më shumë!“; dhe doli nga dhoma. Hateme veç sa ia shtoi sëmundjen Mukatilit, e kur dëgjuan populli për këtë ndodhi, i treguan Havasit:
– Kadia i qytetit Kazvin, Muhammed Ahdeb Tanafis, jeton një jetë edhe më luksoze se kjo; dhe Hateme u nis për Kazvin. E takoi Tanafisin, e i tha:
– Jam fillestar, më mëso si të marr abdes. Kadia pranoi me kënaqësi dhe urdhëroi shërbëtorin të sjell ujë. Mori abdes duke larë pjesët e trupit nga tri herë, e i tha Hatemisë:
– Ja, kështu merret abdesi; e Hateme i tha:
– Më lejoni pra të marr abdes me shtambën tuaj; e kadia ia lëshoi vendin. Hateme u ul, e i lante pjesët nga katër herë, e kadia i tha:
– E harxhove ujin kot!
– Psee? pyeti Hateme, e kadia i tha:
– Në vend që nga tri, i laje pjesët e trupit nga katër herë!, e atëherë Hateme ia drejtua:
– Subhanallah, ti në gjithë këtë luks nuk po harxhon, e unë për një herë më tepër ujë – harxhova!
Tanafisi e kuptoi qëllimin e Hatemes, dhe për katërdhjetë ditë nuk doli para njerëzve, e kur Hateme mbërrijti në Bagdad, njerëzit u mblodhën rreth tij dhe i thanë:
– O Ebu Abdurrahman, ti nuk je arab, e edhe belbëzon; si bëhet që kushdo që bisedon me ty, ti e hesht?!, e Hateme ju tha:
– Po, ashtu është., sepse i kam këto tri veti falë të cilave gjithmonë jam mbi kundërshtarët: Kur ai ka të drejtë, unë gëzohem, kur gabon, mërzitem, edhe gjithmonë hezitoj ta paraqes kundërshtarin si të paditur. Ahmed b. Hanbeli dëgjoi për këto fjalë të Hatemes, dhe tha:
– Ky qenka i mençur, po shkoj ta vizitoj!, e kur u takuan, Ahmed b. Hambeli e pyeti:
– Më trego si mund ta gjej selamet n (shpëtimin) në këtë botë?; e Hateme i tha:
– Pa këto katër , nuk mund ta gjesh: 1. fali mangësitë e njerëzve, 2. mos u bëj keq, 3. gostiti aq sa ke mundësi, dhe 4. për të mirat tua mos prit të njëjtën; kështu e gjen shpëtimin (selamet). Pastaj Hateme vazhdoi rrugën e mbërriti në Medine. Populli i Medinës e priti, dhe Hateme i pyeti:
– Cili qytet është ky; e Medinasit thanë:
– Ky është Medina, qyteti i Resulallahut, s.a.v.s.; Hateme tha:
– A më tregoni sarajin e Resulallahut (a.s.), dëshiroj të fal namazin e lumturisë aty. Medinasit i thanë:
– Resulallahu nuk ka pasur saraj, ai kishte një shtëpi të thjeshtë, përdhese.
– Atëherë, m’i tregoni sarajët e as’habëve, e medinasit thanë:
– As ata nuk kishin saraje, e atëherë Hateme ju tha:
– Pra, ky nuk është qyteti i Resulallahut, pse nuk thoni që është qyteti i Faraonit! Medinasit u ofenduan, e dërguan Hatemen te Valia (guvernatori), u ankuan dhe i thanë:
– Ky axhem (jo-arab) e quajti Medinen qytet të Faraonit! Valiu pyeti për arsyen e kësaj, e Hateme i tha:
– Mos u ngut. Unë jam një axhem, i huaj. Kur hyra në këtë qytet pyeta se cili qytet është ky, dhe ata thanë që është Medina, qyteti i Resulallahut. Dhe unë pyeta për sarajin e Resulallahut..; dhe pasi tregoi çdo gjë që ishte folur, e lexoi ajetin:
Ju e kishit shembullin më të lartë në të dërguarin e Allahut (21-Ahzab 33), dhe ju tha:
– Kë e keni marrë ju shembull, Resulallahun apo Faraonin? Ata heshtën, dhe e liruan. Pra, ky është tregimi i Hatemes.
Njeriu pa sy
Një i verbër duke hyrë në shtëpinë e tjetrit, pengohet me karrige dhe tavolina, e i bërtet të zotit të asaj shtëpie:
– Pse nuk i keni vendosur mobilet në vende të veta?! I gjori, nuk është në dijeni, nga verbëria e vet, se mobilet, dhe gjithçka tjetër, është në vend. Përgjigja që mund t’i jepet të këtillit është:
– Turpërohu, nuk po e mendon verbërinë tënde, e po kërkon të meta te tjetri.
Ushtarët e zemrës
Te insani, Nefs-i latife (zemra) është sulltani,
Trupi është vatani i sulltanit,
Gjymtyrët dhe forca janë mjeshtrit dhe punëtorët e sulltanit,
Mendja është këshilltari i sulltanit,
Epshi është hyzmetçari i sulltanit.
E zemërimi dhe përpjekja janë rojet e sulltanit.
Ai është një sulltan i mirë, dhe ky është një sulltanat i bukur, por shërbëtori i sulltanit është hileqar, duket sikur flet drejt e sinqertë, e në fakt është gënjeshtar dhe mashtrues. Adet e ka që vazhdimisht ta kundërshtojë këshilltarin e sulltanit, të grindet me të, sepse këshilltari tregon rrugën e drejtë, e kjo epshit nuk i pëlqen. Por, duke dëgjuar këshilltarin e tij të mençur, sulltani kupton për ushqimin helmues që po ia shërben shërbëtori i tij hileqar, dhe nis ta refuzojë shërbëtorin e vet, dhe i ngarkon rojet ta edukojnë. Kur pas edukimit, shërbëtori të jetë plotësisht i nënshtruar urdhrit të sulltanit, i gjithë sulltanati gjen selamet. Kështu piqet insani. Ata që nuk e ndjekin këtë rrugë bëhen prej atyre për të cilët Allahu Teala thotë:
A e ke parë ti (o Muhammed) atë që duke e ditur, dëshirën e vet e respekton si zot të vetin. 45-Xhathije: 23
U dha pas dëshirave të veta. Shembulli i tij është si shembulli i qenit: nëse e ndjek, ai të nxjerr gjuhën, nëse largohesh, përsëri të nxjerr gjuhën. 7-A’raf: 176, kurse…
Kurse ai që i është frikësuar madhërisë së Rabbit të tij dhe e ka frenuar veten nga dëshirat,
pa dyshim që do të ketë për strehë xhennetin. 79-Nazi’at: 40, 41
Bëj llogarinë vetes,
Nëse gëzohesh kur fiton diçka, je lakmitar; kjo dënohet.
Nëse mërzitesh kur humb diçka, je i pakënaqur; kjo dënohet.
Nëse disponohesh kur dikush të lavdëron, ke vetpëlqim, kjo dënohet.
Ibrahim b. Ed’hem
Drejtësia në nijet
Nëse e dëshiron të mirën duke u mbështetur në një qëllim hak, ai është siddik, pa marrë parasysh cilat janë fjalët e tij. Disa zullumqarë po e kërkonin një person, dhe i erdhën te dera e shtëpisë, e ai ishte në shtëpi por nuk dëshironte të dalë, e i tha gruas së vet:
– Vizatoje një rreth me gisht në tokë, vendose gishtin në të, dhe thuaju këtyre: “Nuk është këtu”.
Në këtë mënyrë ai shpëtoi edhe gruan e tij nga gënjeshtra, edhe veten nga zullumqarët. Ato fjalë ishin të vërteta, e zullumqarët i kuptuan ndryshe.
E Llukmani i tha të birit.. .
Evlad, , fale namazin, urdhëro për punë të mira, e ndalo nga të këqijat, përballo me durim çdo gjë që të godet. 31-Llukman: 17, dhe i tha:
O Evlad,
– shko në mexhlise të dijetarëve; ata i gjallërojnë zemrat me urtësi, sikur Allahu që e gjallërojnë tokën me shi.
– mangësitë në veprim i ke prej mangësisë në jekin (bindje).
– në shtëpinë tënde bëhu si fëmija, e jashtë saj bëhu burrë.
– askënd mos e përbuz për shkak të rrobave të vjetra; Rabbi yt e i tij është Një!
– shite dynjanë për ahiret, i fiton të dyjat, e mos e shit ahiretin për dynja, se i humb të dyjat.
– qysh atë ditë që erdhe në këtë dynja, ti veç ia ke kthyer shpinën asaj e i je drejtuar ahiretit. Ti i takon ahiretit, çdo ditë je më afër tij, e gjithnjë më larg dynjasë; prej saj je kah ikë.